مالکیت خودرو در ایران؛ ۱۳.۵ میلیون خانوار بدون خودرو هستند

مرور الگوی مالکیت خودرو در ایران حاکی از آن است خودرو میان خانوارها توزیع یکسانی ندارد و بخش قابل توجهی از خودروهای کشور در اختیار گروهی از خانوارهاست. بر پایه آمار مطرح‌شده در جلسه ارزیابی وضعیت صنعت خودرو، از مجموع ۲۷ میلیون خانوار ایرانی، حدود ۱۳.۵ میلیون خانوار فاقد خودرو هستند، ۹.۵ میلیون خانوار یک خودرو دارند و ۴ میلیون خانوار نیز مالک حدود ۱۶ میلیون خودرو هستند.

این ارقام، تصویری متفاوت از بازار خودرو ارائه می‌کنند؛ بازاری که در آن از یک سو میلیون‌ها خانوار هنوز خودرو ندارند و از سوی دیگر، بخش قابل توجهی از خودروهای موجود در اختیار خانوارهایی است که بیش از یک خودرو دارند.

طبق آمار اعلام‌شده، حدود ۱۳.۵ میلیون خانوار ایرانی فاقد خودرو هستند. این رقم تقریباً معادل نیمی از کل خانوارهای کشور است و مشخص می‌کند دسترسی به خودروی شخصی برای بخش بزرگی از جامعه همچنان توانایی‌پذیر نیست.

نداشتن خودرو لزوماً به معنای نداشتن نیاز به وسیله نقلیه شخصی نیست. بها بالای خودرو، هزینه نگهداری، بیمه، سوخت و تعمیرات در کنار سطح درآمد خانوار می‌تواند در تصمیم افراد برای تهیه خودرو تأثیر داشته باشد.

برای خانوارهای فاقد خودرو، گزینه‌هایی مانند حمل‌ونقل عمومی، تاکسی، تاکسی‌های اینترنتی یا استفاده از خودروی بستگان و دوستان جایگزین خودروی شخصی می‌شود. بنابراین تعداد خانوارهای بدون خودرو می‌تواند یکی از شاخص‌های مهم در مرور وضعیت تقاضای واقعی بازار خودرو باشد.

در سوی دیگر این توزیع، حدود ۴ میلیون خانوار قرار دارند که در مجموع مالک حدود ۱۶ میلیون خودرو هستند. اگر این ارقام را صرفاً برای محاسبه یک میانگین در نظر بگیریم، به ازای هر خانوار در این گروه حدود ۴ خودرو وجود دارد.

البته این عدد به معنای آن نیست که هر یک از این خانوارها دقیقاً چهار خودرو دارند. ممکن است بخشی از آنها دو یا سه خودرو و برخی دیگر تعداد بیشتری خودرو داشته باشند. از سوی دیگر گزارش‌ها موجود درباره ارزش، سن، نوع و میزان استفاده از این خودروها تفاوتی میان آنها قائل نمی‌شود.

با وجود این محدودیت، رقم مذکور بیانگر است مالکیت خودرو در ایران تا حد قابل توجهی در بخشی از خانوارها متمرکز شده است.

یکی از نکاتی که هنگام تحلیل این آمار باید در نظر گرفت، تفاوت ارزش خودروهاست. تعداد خودرو به تنهایی نمی‌تواند شاخص دقیقی برای تعیین سطح درآمد یا دارایی خانوار باشد.

برای نمونه، ممکن است یک خانوار چند خودروی قدیمی و کم‌ارزش داشته باشد، در حالی که خانواری دیگر تنها یک خودرو اما با ارزش بسیار بالاتر در اختیار داشته باشد. بنابراین برای تحلیل رابطه میان درآمد و مالکیت خودرو، باید علاوه بر تعداد خودرو، ارزش و سن آنها نیز مشخص باشد.

این مبحث در ایران اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا بخش قابل توجهی از ناوگان سواری کشور را خودروهای قدیمی تشکیل می‌دهند و ارزش اقتصادی آنها با خودروهای به‌روز تفاوت زیادی دارد.