گریس یکی از مهمترین مواد مصرفی برای روانکاری بخشهایی از خودرو است که روغن معمولی نمیتواند بهخوبی در آنها باقی بماند. یاتاقان چرخ، برخی اتصالات سیستم تعلیق، مفصلهای انتقال قدرت، لولاها و تعدادی از قطعات مکانیکی، به روانکنندهای نیاز دارند که علاوه بر کم شدن اصطکاک، روی سطح قطعه باقی بماند و در برابر فشار، آب و دگرگونیها دما مقاومت کند.
با این حال، یک تصور اشتباه در مورد گریس وجود دارد: اینکه هر گریسی را میتوان برای هر قطعهای استفاده کرد. در عمل چنین نیست. نوع روغن پایه، ماده غلیظکننده، افزودنیها، محدوده دمای کاری و حتی سازگاری دو گریس با یکدیگر میتواند تعیین کند که یک گریس برای قطعهای مناسب باشد یا به آن آسیب بزند.
در این گزارش انواع رایج گریس خودرو را ارزیابی میکنیم، تفاوت آنها را بیان میدهیم و مهمتر از همه، مشخص میکنیم هر نوع گریس در چه شرایطی کاربرد دارد و چه زمانی نباید از آن استفاده کرد.
گریس در سادهترین تعریف، یک روانکننده نیمهجامد است که معمولاً از سه بخش اصلی تشکیل میشود:
روغن پایه که وظیفه اصلی روانکاری را بر عهده دارد
ماده غلیظکننده که باعث میشود روانکننده به شکل گریس باقی بماند
افزودنیها که برای بهبود مقاومت در برابر فشار، خوردگی، اکسیداسیون، آب و دمای بالا به آن اضافه میشوند
تفاوت مهم گریس با روغن در همین ساختار است. روغن آزادانه جریان پیدا میکند و برای قطعاتی که سیستم گردش روغن دارند بسیار مناسب است، اما گریس در محل باقی میماند و بهتدریج روغن پایه خود را در اختیار سطح موردنظر قرار میدهد.
به همین دلیل، گریس برای قطعاتی مناسب است که:
فرصت نشت یا تخلیه شتابان روغن در آنها وجود دارد
نیاز به روانکاری طولانیمدت دارند
در معرض آب، گردوغبار یا آلودگی هستند
تحت فشار و بار مکانیکی قرار میگیرند
دسترسی به آنها برای روانکاری مکرر دشوار است
برای مثال، در یک یاتاقان چرخ، گریس باید در فضای داخلی مجموعه باقی بماند و در برابر چرخش، فشار و صعود دما نحوه عملکرد خود را حفظ کند.
گریس و روغن هر دو برای نزول اصطکاک استفاده میشوند، اما کاربرد آنها یکسان نیست.
روغن موتور برای گردش مداوم در موتور طراحی شده است و علاوه بر روانکاری، وظایفی مانند انتقال حرارت و کمک به پاک نگه داشتن قطعات داخلی موتور را نیز بر عهده دارد. روغن گیربکس نیز برای دندهها و مجموعه انتقال قدرت با توجه به فشار و سرعت چرخش آنها فرموله میشود.
گریس در مقابل، معمولاً در یک نقطه باقی میماند و برای قطعاتی استفاده میشود که سیستم گردش روغن ندارند.
بنابراین، نباید تصور کرد که چون گریس برای روانکاری مناسب است، میتوان آن را جایگزین روغن موتور یا روغن گیربکس کرد. برای مثال، ریختن گریس در یک گیربکس که سازنده برای آن روغن دنده تعیین کرده، میتواند باعث روانکاری نامناسب و آسیب مکانیکی شود.
گریسها را میتوان مطابق نوع غلیظکننده و روغن پایه دستهبندی کرد. هر نوع نیز قابلیتهای خاص خود را دارد و برای شرایط مشخصی طراحی شده است.
این جدول یک راهنمای کلی است و جای توصیه سازنده خودرو یا قطعه را نمیگیرد. در تعمیرات خودرو، نوع دقیق گریس باید مطابق کاربرد قطعه انتخاب شود.
گریس لیتیوم یکی از رایجترین گریسهای مورد استفاده در خودرو و ماشینآلات است. دلیل محبوبیت آن، ترکیب مناسبی از پایداری مکانیکی، مقاومت در برابر آب و کارایی قابل قبول در محدوده وسیعی از دماست.
این گریس برای بسیاری از کاربردهای عمومی انتخاب مناسبی است، اما لزوماً بهترین گزینه برای همه قطعات خودرو نیست.
کاربردهای رایج گریس لیتیوم یا انواع پیشرفتهتر آن شامل موارد زیر است:
برخی یاتاقانهای چرخ
اتصالات شاسی
بعضی مفصلها و بوشهای فلزی
لولاها و برخی مکانیزمهای قفل
برخی قطعات متحرک عمومی
در اینجا یک نکته مهم وجود دارد. عبارت «گریس لیتیوم» بهتنهایی برای انتخاب گریس کافی نیست. گریسهای لیتیومی با گریدها و افزودنیهای متفاوت تولید میشوند و ممکن است از نظر تحمل فشار و دما تفاوت قابل توجهی داشته باشند.
گریس لیتیوم کمپلکس ادیشنای پیشرفتهتر از خانواده گریسهای لیتیومی است که معمولاً پایداری حرارتی و مقاومت مکانیکی بهتری دارد.
این قابلیت باعث میشود در برخی یاتاقانها و قطعاتی که در دمای بالاتر یا تحت بار بیشتری کار میکنند، انتخاب مناسبتری باشد.
برای نمونه، اگر یاتاقان چرخ در شرایطی کار کند که دمای آن بالا میرود، استفاده از گریسی که تحمل حرارتی بیشتری دارد اهمیت پیدا میکند.
با این حال، حتی در این شرایط نیز نباید صرفاً بر پایه نام گریس تصمیم گرفت. مشخصات درجشده روی محصول و توصیه سازنده قطعه تعیینکننده است.
گریس سولفونات کلسیم کمپلکس به دلیل مقاومت بسیار خوب در برابر آب، خوردگی و فشار، برای شرایط کاری سخت گزینه مهمی محسوب میشود.
این نوع گریس میتواند برای قطعاتی که در معرض رطوبت، بار زیاد یا شرایط محیطی دشوار قرار دارند مناسب باشد.
از کاربردهای رایج آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
برخی یاتاقانهای چرخ
قطعات شاسی و اتصالات تحت فشار
برخی مفصلهای سیستم تعلیق
قطعات مکانیکی در معرض آب و رطوبت
برخی یاتاقانها و اتصالات صنعتی
مزیت اصلی آن این است که در شرایطی که آب یا فشار زیاد میتواند گریس معمولی را شتابانتر از بین ببرد، پایداری بهتری دارد.
گریس سیلیکون با گریسهای مخصوص یاتاقان و چرخ تفاوت دارد. مهمترین مزیت آن، سازگاری مناسب با بسیاری از قطعات لاستیکی و پلاستیکی و مقاومت خوب در برابر آب است.
به همین دلیل، این گریس در مواردی مانند موارد زیر کاربرد دارد:
اورینگها
برخی واشرهای لاستیکی
نوارهای آببندی
برخی مکانیزمهای قفل
لولاهای خاص
بعضی اتصالات لاستیکی
گریس سیلیکون برای بسیاری از قطعات لاستیکی انتخاب مناسبی است، اما نباید آن را جایگزین گریس مخصوص یاتاقان یا مفصلهای انتقال قدرت دانست.
برای مثال، اگر در یک مفصل تحت بار زیاد به گریسی با تحمل فشار بالا نیاز باشد، استفاده از گریس سیلیکون معمولی انتخاب درستی نیست.
گریس پلیاوره معمولاً به دلیل پایداری حرارتی، مقاومت در برابر اکسیداسیون و عمر کاری مناسب شناخته میشود.
این نوع گریس در برخی یاتاقانهایی که باید برای مدت طولانی بدون سرویس مجدد کار کنند کاربرد دارد. یکی از موارد شناختهشده استفاده از آن در برخی یاتاقانهای موتورهای الکتریکی و تجهیزات دوار است.
در خودرو نیز ممکن است در برخی مجموعههای خاص استفاده شود، اما نوع گریس باید دقیقاً مطابق مشخصات قطعه انتخاب شود. بهخصوص هنگام تعویض گریس یک یاتاقان، نباید بدون تحلیل سازگاری، گریس پلیاوره را با گریس قبلی مخلوط کرد.
گریس لیتیوم سفید بیشتر به دلیل رنگ روشن و ظاهر تمیز آن شناخته میشود و در بسیاری از کاربردهای عمومی خودرو و تجهیزات مکانیکی استفاده میشود.
این گریس میتواند برای برخی لولاها، مکانیزمهای قفل و قطعات متحرک سبک مناسب باشد.
از جمله کاربردهای متداول آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
لولاهای در
برخی قفلها و مکانیزمهای متحرک
برخی اتصالات فلزی
بعضی مکانیزمهای ریل و حرکت
رنگ سفید به تشخیص میزان پوشش گریس کمک میکند، اما بهتنهایی نشانه کیفیت یا برتری آن نیست. مهمتر از رنگ، نوع گریس و مشخصات فنی آن است.
گریس گرافیتی حاوی ذرات گرافیت است و به دلیل توانایی تحمل بار و ایجاد لغزش در برخی کاربردهای مکانیکی خاص مورد استفاده قرار میگیرد.
گرافیت میتواند در شرایطی که فشار زیادی روی سطوح وجود دارد، به کم شدن اصطکاک کمک کند. با این حال، این نوع گریس یک روانکننده عمومی برای تمام قسمتهای خودرو نیست.
کاربرد آن باید مطابق توصیه سازنده قطعه مشخص شود. از سوی دیگر به دلیل قابلیتهای الکتریکی گرافیت، استفاده از آن در اتصالات الکتریکی بدون تحلیل مشخصات قطعه توصیه نمیشود.
گریس بنتون یا گریس پایه رسی با استفاده از بنتونیت بهعنوان ماده غلیظکننده تولید میشود. یکی از خصوصیتهای مهم آن، نحوه عملکرد مناسب در دماهای بالا است.
در برخی گریسهای معمولی، بیشتر شدن بیش از حد دما میتواند ساختار گریس را تغییر دهد و باعث از دست رفتن توانایی آن برای ماندن در محل شود. گریسهای بنتونی در این زمینه رفتار متفاوتی دارند.
با وجود این، گریس بنتون نیز یک محصول همهکاره نیست و برای هر یاتاقان یا مجموعهای مناسب نخواهد بود. مقاومت در برابر آب و سایر مشخصههای آن باید هنگام انتخاب مرور شود.
یکی از مواردی که انتخاب گریس مناسب در آن اهمیت بسیار زیادی دارد، مفصل سرعت ثابت یا CV Joint است. این مفصل در خودروهای دیفرانسیل جلو و بسیاری از خودروهای چهارچرخ محرک، نیروی موتور را با وجود تغییر زاویه بین قطعات منتقل میکند.
گریس مورد استفاده در این مجموعه باید بتواند فشار زیاد، ضربه و بار مکانیکی را تحمل کند. به همین دلیل، گریس مخصوص CV معمولاً دارای افزودنیهایی برای تحمل فشار بالا است و در بسیاری از موارد از ترکیبات حاوی مولیبدن دیسولفید یا مواد مشابه استفاده میشود.
اگر گردگیر پلوس پاره شود و گریس مخصوص آن خارج شود، ادامه رانندگی میتواند باعث ورود گردوغبار و آب به مفصل و رشد سریعتر سایش شود.
بنابراین، در سرویس پلوس نباید هر گریس موجود در تعمیرگاه را داخل مفصل ریخت. نوع گریس باید مطابق مشخصات همان مفصل انتخاب شود.
یکی از مشخصاتی که روی بستهبندی بسیاری از گریسها دیده میشود، گرید NLGI است. NLGI مخفف National Lubricating Grease Institute است و این عدد، بیشتر نشاندهنده میزان سفتی یا قوام گریس است.
برای مثال، گریس NLGI 2 از گریس NLGI 1 سفتتر است. این محور به این معنی نیست که NLGI بالاتر همیشه بهتر است.
انتخاب گرید مناسب به طراحی قطعه، دما، سرعت حرکت و روش روانکاری بستگی دارد. به همین دلیل، اگر سازنده خودرو یا قطعه گرید مشخصی را توصیه کرده باشد، بهتر است همان مشخصات رعایت شود.
در حالت کلی، مخلوط کردن دو گریس بدون ارزیابی سازگاری آنها کار درستی نیست.
مشکل اینجاست که دو گریس ممکن است از غلیظکنندههای متفاوتی استفاده کنند و ترکیب آنها باعث تغییر قوام، جدا شدن روغن پایه یا کم شدن توانایی گریس در تحمل فشار و دما شود.
این مسئله هنگام سرویس یاتاقانها اهمیت بیشتری دارد. اگر قرار است گریس قبلی مفصلاً خارج شود، باید قطعه طبق روش صحیح تمیز و سپس با گریس مناسب پر شود.
بیشتر گریس همیشه به معنای روانکاری بهتر نیست. یکی از اشتباهات رایج در تعمیرگاهها، پر کردن بیش از اندازه یک مجموعه با گریس است.
در یک یاتاقان یا محفظه بسته، مقدار بیش از حد گریس میتواند باعث رشد مقاومت در برابر حرکت، بالا رفتن دما و در بعضی شرایط آسیب به آببندها شود.
از طرف دیگر، کمبود گریس نیز باعث تماس مستقیمتر سطوح، رشد اصطکاک و سایش میشود.
بنابراین مقدار گریس باید مطابق دستورالعمل قطعه تعیین شود و نمیتوان یک مقدار ثابت را برای تمام خودروها در نظر گرفت.
هر قطعه متحرکی الزاماً به گریس نیاز ندارد. بعضی مجموعهها با روغن مخصوص کار میکنند و برخی دیگر به روانکننده خاصی نیاز دارند.
چند مورد مهم عبارتاند از:
داخل موتور؛ در این بخش از روغن موتور با مشخصات تعیینشده استفاده میشود.
گیربکس؛ نوع روانکننده بسته به طراحی گیربکس میتواند روغن دنده، روغن مخصوص گیربکس اتوماتیک یا سیال اختصاصی باشد.
دیسک و سطح اصطکاکی لنت ترمز؛ وجود گریس روی سطح اصطکاکی میتواند کارایی ترمز را مختل کند.
تسمهها؛ گریسکاری تسمهها معمولاً کار درستی نیست و میتواند باعث لغزش یا آسیب شود.
قطعاتی که سازنده برای آنها روانکاری خشک یا بدون گریس تعیین کرده است.
در سیستم ترمز نیز اگر گریس برای پین یا بخش مشخصی از کالیپر استفاده میشود، باید از گریس مخصوص ترمز و سازگار با قطعات لاستیکی همان مجموعه استفاده شود. گریس عمومی را نمیتوان بهجای آن به کار برد.
انتخاب گریس بهتر است طبق کاربرد قطعه انجام شود، نه صرفاً نرخ، رنگ یا نام تجاری محصول.
پیش از سفارش، این موارد را مرور کنید:
نوع قطعه و محل استفاده
محدوده دمای کاری
میزان فشار و بار واردشده به قطعه
میزان تماس قطعه با آب و رطوبت
نوع غلیظکننده گریس
گرید NLGI
وجود افزودنیهای مخصوص فشار بالا
سازگاری گریس بهروز با گریس قبلی
توصیه سازنده خودرو یا قطعه
برای مثال، گریسی که برای لولای در خودرو کارایی خوبی دارد، لزوماً برای یاتاقان چرخ مناسب نیست. همین تفاوت ساده، اهمیت انتخاب گریس طبق کاربرد را حاکی از آن است.
خرابی یک قطعه همیشه به دلیل کمبود گریس نیست، اما بعضی نشانهها میتوانند نیاز به ارزیابی سیستم روانکاری را مطرح کنند.
از جمله این علائم میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
ایجاد صدای غیرعادی از قطعه متحرک
بیشتر شدن دمای غیرطبیعی یک یاتاقان یا مجموعه
ایجاد لقی در قطعه
سایش غیرعادی
خشک شدن یا ترک خوردن گریس قدیمی
خارج شدن گریس از محل آببندی
ورود آب یا گردوغبار به مجموعه
تغییر شدید رنگ یا بافت گریس
در چنین شرایطی، صرفاً اضافه کردن گریس راهحل مطمئنی نیست. ابتدا باید علت خرابی مشخص شود؛ زیرا ممکن است خود یاتاقان، کاسهنمد، گردگیر یا قطعه مکانیکی آسیب دیده باشد.
گریس با ایجاد یک لایه روانکننده میان سطوح متحرک، تماس مستقیم فلز با فلز را افت میدهد. در حاصل، اصطکاک و سایش کمتر میشود و قطعه میتواند مدت بیشتری با شرایط کاری مناسب فعالیت کند.
علاوه بر این، گریس مناسب میتواند به محافظت از سطح فلز در برابر رطوبت و خوردگی کمک کند. این مبحث در قطعاتی که در قسمت زیرین خودرو قرار دارند اهمیت بیشتری دارد؛ زیرا این بخشها دائماً در معرض آب، گل، گردوغبار و نمک جاده قرار میگیرند.
با این حال، گریس نمیتواند یک قطعه فرسوده را تعمیر کند. اگر یاتاقان صدا میدهد یا مفصل CV آسیب دیده است، گریسکاری صرفاً ممکن است علائم را برای مدت کوتاهی نزول دهد و مشکل اصلی همچنان باقی بماند.
برای گریس خودرو نمیتوان یک گزینه را بهعنوان بهترین محصول برای همه قطعات معرفی کرد. انتخاب صحیح به نوع قطعه، فشار کاری، دما، تماس با آب، سرعت حرکت و توصیه سازنده بستگی دارد.
گریس لیتیوم برای بسیاری از کاربردهای عمومی مناسب است، گریسهای لیتیوم کمپلکس و سولفونات کلسیم کمپلکس برای برخی شرایط پرفشار و سخت نحوه عملکرد بهتری دارند، گریس سیلیکون بیشتر برای قطعات لاستیکی و آببندی کاربرد دارد و گریس پلیاوره نیز در برخی یاتاقانهای خاص به کار میرود. در مفصل CV نیز باید از گریس اختصاصی همان مجموعه استفاده کرد.
مهمتر از انتخاب یک نام خاص، این است که گریس را برای همان قطعهای انتخاب کنیم که برای آن طراحی شده است. استفاده از گریس نامناسب یا مخلوط کردن چند نوع گریس ممکن است خروجیای برخلاف انتظار داشته باشد و حتی عمر قطعه را کم شدن دهد. به همین دلیل، در سرویسهای حساس خودرو، مشخصات اعلامشده توسط سازنده قطعه یا خودرو باید معیار اصلی انتخاب باشد.
اولین نفر باشید که دیدگاه خود را می نویسد
در این مطلب اطلاعات، جزئیات و نکات مرتبط با انواع گریس خودرو و کاربرد آنها؛ کدام گریس برای هر قطعه مناسب است؟ بررسی شده است.
جزئیات مهم و نکات قابل توجه درباره خودرو در متن مقاله بررسی شده است.
این موضوع به دلیل اطلاعات و کاربردهای مرتبط، مورد توجه کاربران قرار گرفته است.
برچسب:
نویسنده: امیر علوی