سیستم خنککاری خودرو برای حفظ دمای موتور به گردش مداوم مایع خنککننده وابسته است. هر عاملی که این گردش را مختل کند، میتواند باعث رشد دمای موتور و در شرایط شدیدتر، آسیب به قطعاتی مانند واشر سرسیلندر شود. یکی از مشکلاتی که بعد از کم شدن مایع، تعمیرات سیستم خنککننده یا تعویض قطعات ممکن است ایجاد شود، باقی ماندن هوا در مدار است.
وجود هوا در سیستم خنککننده همیشه به معنی خرابی جدی نیست، اما نباید آن را نادیده گرفت. حبابهای هوا میتوانند گردش مایع را مختل کنند و باعث شوند برخی قسمتهای موتور بهخوبی خنک نشوند. به همین دلیل، هواگیری صحیح پس از تخلیه یا باز شدن مدار خنککننده اهمیت زیادی دارد.
نکته مهم این است که روش هواگیری در همه خودروها یکسان نیست. بعضی مدلها پیچ هواگیری مشخص دارند، برخی از طریق منبع انبساط هواگیری میشوند و در بعضی خودروها نیز باید دقیقاً طبق دستورالعمل سازنده عمل کرد.
هواگیری یعنی خارج کردن هوای محبوس از مدار سیستم خنککاری و جایگزین کردن آن با مایع خنککننده.
در حالت عادی، مایع خنککننده بین موتور، رادیاتور، ترموستات و سایر بخشهای مدار در گردش است. این مایع گرمای موتور را جذب میکند و پس از ورود به رادیاتور، گرما را به هوای اطراف منتقل میکند.
اگر مقداری هوا داخل این مسیر باقی بماند، گردش مایع ممکن است نامنظم شود. هوا برخلاف مایع خنککننده، گرما را به شکل مطلوب جابهجا نمیکند و علاوه بر این میتواند در نقاطی از مدار که باید دقیقاً پر از مایع باشند، باعث ایجاد حفره شود.
به همین دلیل، هواگیری معمولاً بعد از مواردی مانند زیر اهمیت پیدا میکند:
موتور در زمان کار گرمای زیادی تولید میکند و باید این گرما بهصورت کنترلشده دفع شود. در سیستم خنککاری مایع، مایع خنککننده از داخل مجاری موتور عبور میکند و گرمای موتور را جذب میکند. سپس این مایع گرم به سمت رادیاتور میرود.
در رادیاتور، گرمای مایع از طریق لولهها و پرههای فلزی به هوای عبوری منتقل میشود. وقتی خودرو در حال حرکت است، جریان هوا به خنک شدن رادیاتور کمک میکند و هنگام توقف یا حرکت با سرعت پایین، فن رادیاتور وظیفه تأمین جریان هوا را بر عهده میگیرد.
ترموستات نیز مانند یک شیر کنترل عمل میکند و با توجه به دمای موتور، مسیر گردش مایع را مدیریت میکند. در برآیند، دمای موتور باید در محدوده مناسب باقی بماند؛ نه بیش از حد پایین باشد و نه به نقطه جوش برسد.
هیچ علامت واحدی بهتنهایی نمیتواند ثابت کند که سیستم خنککاری هوا گرفته است. نشانهها باید در کنار وضعیت سطح مایع، نشتیها و نحوه عملکرد سایر قطعات ارزیابی شوند.
مهمترین نشانههایی که میتوانند به وجود هوا در سیستم اشاره کنند عبارتاند از:
در بعضی خودروها، یکی از مشخصترین نشانهها این است که بخاری در حالت توقف باد گرم نمیدهد اما با رشد دور موتور، گرمای آن بیشتر میشود. این وضعیت میتواند به وجود هوا یا مشکل در گردش مایع مربوط باشد، هرچند خرابیهای دیگری نیز ممکن است همین علامت را ایجاد کنند.
خیر. داغ شدن موتور میتواند دلایل بسیار متنوعی داشته باشد و نباید بلافاصله آن را به هوا گرفتن سیستم نسبت داد.
از جمله عوامل مهم میتوان به خرابی ترموستات، پایین بودن سطح مایع، نشتی، خرابی واترپمپ، گرفتگی رادیاتور، خرابی فن یا حتی مشکل در واشر سرسیلندر اشاره کرد.
برای مثال، اگر مایع خنککننده به دلیل نشتی کم شده باشد، هوا نیز میتواند وارد مدار شود؛ اما در این حالت، فقط هواگیری مشکل را حل نمیکند و نشتی اصلی باید برطرف شود.
در بسیاری از خودروها، صدای قلقل یا حرکت مایع در محدوده رادیاتور بخاری میتواند یکی از نشانههای وجود هوا باشد. این صدا معمولاً زمانی بیشتر شنیده میشود که سطح مایع پایین باشد یا بعد از تعمیر، مدار بهدرستی پر و هواگیری نشده باشد.
با این حال، این علامت نیز قطعی نیست. اگر صدای قلقل دائماً تکرار شود، باید علاوه بر هواگیری، علت افت مایع یا ورود هوا به مدار نیز مرور شود.
هواگیری با سیستم داغ میتواند خطرناک باشد. مایع خنککننده تحت فشار ممکن است هنگام باز شدن درپوش به شکل ناگهانی خارج شود و باعث سوختگی شدید شود.
بنابراین مهمترین اصل این است که:
درپوش رادیاتور یا منبع انبساط را روی موتور داغ باز نکنید.
قبل از شروع کار، خودرو باید خاموش باشد و زمان کافی برای کم شدن دمای موتور در نظر گرفته شود. علاوه بر این بهتر است خودرو روی سطحی نسبتاً صاف پارک شود، مگر اینکه سازنده برای هواگیری روش دیگری تعیین کرده باشد.
برای انجام این کار معمولاً به مایع خنککننده مناسب خودرو، دستمال یا تجهیزات محافظتی و در برخی مدلها ابزار مناسب برای باز کردن پیچ هواگیری نیاز است.
روش دقیق به طراحی خودرو بستگی دارد، بنابراین دستورالعمل دفترچه راهنما در اولویت است. با این حال، در خودروهایی که هواگیری دستی دارند، روند کلی معمولاً به شکل زیر است.
خودرو را خاموش کنید و صبر کنید دمای موتور به حد ایمن برسد. هدف این است که مدار خنککاری بدون فشار و حرارت بالا باشد.
پس از سرد شدن موتور، سطح مایع را در منبع انبساط مرور کنید. اگر خودرو دارای درپوش رادیاتور قابل دسترسی است، وضعیت آن نیز باید طبق دستور سازنده مرور شود.
اگر سطح مایع پایین است، باید از مایع خنککننده مناسب و سازگار با خودرو استفاده شود. استفاده دائمی از آب خالی راهحل استانداردی نیست، زیرا مایع خنککننده علاوه بر انتقال حرارت، در برابر خوردگی و یخزدگی نیز نقش دارد.
بعضی خودروها روی مسیر خنککاری یا اطراف محفظه ترموستات، پیچ هواگیری دارند. در برخی مدلها ممکن است پیچ هواگیری روی شلنگ یا محفظه دیگری قرار گرفته باشد.
محل و تعداد این پیچها میان خودروها یکسان نیست، بنابراین نباید مطابق ساختار یک خودرو، برای مدل دیگری تصمیم گرفت.
در خودروهایی که پیچ هواگیری دارند، معمولاً با باز کردن پیچ و افزودن تدریجی مایع، هوا از مدار خارج میشود. در ابتدا ممکن است مایع همراه با حباب یا بهصورت نامنظم خارج شود. زمانی که جریان مایع یکنواخت شود، میتوان طبق روش سازنده پیچ را بست.
در بعضی خودروها، موتور باید برای مدت مشخصی روشن شود تا ترموستات باز شود و گردش دقیق مایع شکل بگیرد. در برخی دیگر، این کار نباید با چنین روشی انجام شود. به همین دلیل، زمان روشن کردن موتور و ترتیب باز یا بسته کردن پیچها باید از دستورالعمل همان خودرو پیروی کند.
پس از تکمیل هواگیری، سطح مایع باید دوباره تحلیل شود و خودرو برای رسیدن به دمای کارکرد عادی تحت نظر قرار گیرد.
در این مرحله باید به مواردی مانند نحوه عملکرد بخاری، رفتار آمپر، روشن شدن فن و وجود نشتی توجه کرد.
اگر سطح مایع دوباره پایین آمد یا دمای موتور غیرعادی رشد پیدا کرد، بهتر است خودرو تا روشن شدن علت مورد استفاده قرار نگیرد.
هواگیری اتمام کار نیست. سیستم باید پس از رسیدن موتور به دمای کاری دوباره ارزیابی شود.
موارد مهم عبارتاند از:
بعضی سیستمها بعد از چند سیکل گرم و سرد شدن، مقداری مایع را جابهجا میکنند و ممکن است سطح آن کمی تغییر کند. به همین دلیل، ارزیابی مجدد سطح مایع پس از سرد شدن جامع خودرو میتواند مفید باشد.
اگر سیستم خنککاری مرتباً بعد از هواگیری دوباره هوا داشته باشد، باید به دنبال علت اصلی بود. هوا نباید بدون دلیل بهطور مداوم وارد یک مدار سالم و بسته شود.
نشتی در سیستم: ترک شلنگ، خرابی بست، نشتی رادیاتور یا ایراد در واترپمپ میتواند باعث افت مایع و ورود هوا شود.
خرابی درپوش رادیاتور یا منبع انبساط: این درپوش فقط برای بستن دهانه نیست و نقش مهمی در کنترل فشار سیستم دارد. خرابی آن میتواند تعادل فشار مدار را برهم بزند.
هواگیری ناقص پس از تعمیر: اگر بعد از تعویض قطعه، تمام هوای مدار خارج نشده باشد، ممکن است برای مدتی علائم هوا داشتن سیستم ادامه پیدا کند.
خرابی واشر سرسیلندر: در صورت آسیب دیدن واشر سرسیلندر، گازهای حاصل از احتراق ممکن است وارد مدار خنککاری شوند و حباب ایجاد کنند. این حالت مبحثی جدی است و با یک هواگیری ساده برطرف نمیشود.
دود سفید غلیظ و مداوم از اگزوز، بهخصوص وقتی موتور دقیقاً گرم است، معمولاً نشانهای نیست که بتوان آن را مستقیماً به هوا داشتن رادیاتور نسبت داد.
اگر مایع خنککننده به داخل محفظه احتراق نفوذ کند، یکی از دلایل احتمالی آن میتواند خرابی واشر سرسیلندر باشد و در این حالت خروج بخار سفید از اگزوز نیز ممکن است دیده شود.
در چنین شرایطی، تمرکز فقط روی هواگیری میتواند باعث تأخیر در تشخیص یک ایراد مهم موتور شود. افت مداوم سطح مایع، حبابهای پیوسته در مدار و تغییر وضعیت روغن نیز باید تحلیل شوند.
اگر خودروی شما پیچ هواگیری مشخصی ندارد، روش سیستم را نمیشناسید یا موتور پس از هواگیری همچنان داغ میکند، بهتر است کار را به تعمیرکار بسپارید.
علاوه بر این در شرایط زیر، هواگیری بهتنهایی کافی نیست و نیاز به عیبیابی وجود دارد:
این نشانهها ممکن است بیانگر یک ایراد اساسیتر در سیستم خنککاری یا موتور باشند.
برای مواقع اضطراری، اضافه کردن آب ممکن است موقتاً لازم شود، اما برای استفاده دائمی گزینه مناسبی نیست. آب بهتنهایی در برابر خوردگی و یخزدگی حفاظت کافی ایجاد نمیکند و در برخی شرایط نیز میتواند به رسوبگذاری در سیستم کمک کند.
بهتر است از مایع خنککنندهای استفاده شود که با مشخصات توصیهشده توسط سازنده خودرو مطابقت داشته باشد. در صورت نیاز به رقیقسازی، نسبت آب و مایع نیز باید مطابق دستور محصول و مشخصات خودرو باشد.
چند اشتباه ممکن است فرآیند هواگیری را بیاثر یا حتی خطرناک کند:
مهمترین نکته این است که هواگیری جایگزین تعمیر سیستم خنککاری نیست. اگر علت ورود هوا همچنان وجود داشته باشد، مشکل دوباره برمیگردد.
هواگیری زمانی موفق تلقی میشود که مدار خنککاری بتواند مایع را بدون ایجاد حباب و نوسان غیرعادی به گردش درآورد و دمای موتور در محدوده طبیعی باقی بماند.
پس از هواگیری، باید بازده بخاری، دمای موتور، سطح مایع و احتمال وجود نشتی مرور شود. اگر خودرو همچنان داغ میکند یا سطح مایع مرتب پایین میآید، نباید مشکل را صرفاً به هوا داشتن رادیاتور نسبت داد.
در نهایت، بهترین روش هواگیری همیشه همان روشی است که برای همان مدل خودرو توسط سازنده تعیین شده است. تفاوت در طراحی مدار خنککاری باعث میشود یک روش واحد برای همه خودروها وجود نداشته باشد و در بعضی مدلها انجام اشتباه این کار حتی میتواند تشخیص مشکل اصلی را به تأخیر بیندازد.
اولین نفر باشید که دیدگاه خود را می نویسد
برچسب:
نویسنده: امیر علوی