طرح بهروز دولت برای خروج خودروهای فرسوده از چرخه حملونقل وارد مرحله اجرایی تازهای شده است. در این برنامه، خودروهای سواری بنزینی با عمر بیش از ۲۰ سال با محدودیتهایی در تردد، نقلوانتقال و بهرهمندی از سهمیه سوخت مواجه میشوند. هدف اصلی این سیاست، افت آلودگی هوا، کنترل مصرف بنزین و سرعت بخشیدن به نوسازی ناوگان عنوان شده است.
اجرای این برنامه بر پایه ماده ۸ قانون هوای پاک و اصلاح مقررات مربوط به اسقاط خودروهای فرسوده دنبال میشود. دولت در کنار اعمال محدودیت برای خودروهای قدیمی، مشوقها و تسهیلاتی را نیز برای جایگزینی آنها در نظر گرفته است تا مالکان برای خروج خودروهای فرسوده از چرخه حملونقل انگیزه بیشتری داشته باشند.
یکی از مهمترین اصلاحات مربوط به خودروهای سواری بنزینی است که بیش از ۲۰ سال از زمان تولید آنها گذشته باشد. این خودروها در گروه وسایل نقلیه فرسوده قرار میگیرند و با محدودیتهایی در کلانشهرها روبهرو خواهند شد.
مهمترین محدودیتهای در نظر گرفتهشده شامل موارد زیر است:
منطق اصلی این سیاست، افت تردد خودروهایی است که به دلیل سن بالا و فرسودگی قطعات، معمولاً مصرف سوخت و میزان آلایندگی بیشتری دارند. البته میزان واقعی آلایندگی یک خودرو فقط به سن آن وابسته نیست و وضعیت فنی، نگهداری و بازده موتور نیز در آن نقش دارد.
یکی دیگر از ابزارهای در نظر گرفتهشده برای تسریعتر روند اسقاط، مرتبط کردن وضعیت خودرو با سهمیه سوخت است.
طبق مقررات نوین، خودروهای فرسوده مشمول محدودیت در دریافت سهمیه سوخت با نرخهای یارانهای خواهند شد. این محور به معنای حذف کارت سوخت خودرو نیست، بلکه شرایط استفاده از سهمیه یارانهای را تحت تأثیر قرار میدهد.
مالکان خودروهای مشمول باید از مسیرهای تعیینشده برای ثبتنام و تعیین تکلیف خودرو استفاده کنند تا وضعیت آنها در فرآیند اسقاط یا جایگزینی مشخص شود. بنابراین، برای مالک یک خودروی قدیمی، آگاهی از وضعیت خودرو در سامانههای مربوط به طرح جایگزینی اهمیت زیادی دارد.
روند اسقاط خودروهای فرسوده در سالهای اخیر سرعت بیشتری گرفته است. طبق اعلام مسئولان، طی سه سال گذشته حدود ۶۷۰ هزار دستگاه خودروی فرسوده از چرخه حملونقل خارج شده است.
این رقم از آن جهت قابل توجه است که حدود یکچهارم مجموع خودروهای اسقاطشده در ۲۰ سال گذشته را شامل میشود. در برنامه هفتم پیشرفت نیز هدفگذاری برای اسقاط سالانه ۵۰۰ هزار دستگاه خودرو در نظر گرفته شده است.
رسیدن به این هدف البته فقط به صعود ظرفیت مراکز اسقاط وابسته نیست. فراهم بودن خودروهای جایگزین، تأمین منابع مالی و ساده بودن مراحل اداری نیز در میزان موفقیت طرح نقش تعیینکنندهای دارد.
برای تشویق مالکان و فعالان بخش حملونقل به نوسازی ناوگان، تسهیلاتی برای برخی گروهها در نظر گرفته شده است. طبق ارقام اعلامشده، این تسهیلات شامل موارد زیر میشود:
هدف از پرداخت این تسهیلات، افت بخشی از هزینه تهیه وسیله نقلیه جایگزین و ایجاد انگیزه برای خروج وسایل نقلیه فرسوده است. با این حال، میزان اثرگذاری آنها به شرایط دریافت تسهیلات، ارزش وسیله نقلیه بهروز و قدرت بازپرداخت متقاضیان نیز بستگی دارد.
یکی از بحثهای مهم درباره سیاست نوین اسقاط این است که آیا سن خودرو بهتنهایی میتواند معیار مناسبی برای فرسوده بودن آن باشد یا خیر.
برخی کارشناسان معتقدند علاوه بر عمر خودرو، شاخصهایی مانند برآیند معاینه فنی، میزان آلایندگی، وضعیت موتور و شرایط کلی خودرو نیز باید مورد توجه قرار گیرد. برای مثال، ممکن است یک خودروی قدیمی که بهدرستی نگهداری شده، از نظر فنی شرایط بهتری نسبت به خودرویی با عمر کمتر اما نگهداری نامناسب داشته باشد.
از طرف دیگر، رشد سن خودرو معمولاً احتمال فرسودگی قطعات، بیشتر شدن مصرف سوخت و هزینههای تعمیر را بیشتر میکند. به همین دلیل، سن خودرو میتواند یکی از معیارهای مهم باشد، اما ارزیابی فنی میتواند تصویر دقیقتری از وضعیت واقعی آن ارائه دهد.
موفقیت برنامه بهروز تنها با وضع محدودیت برای خودروهای قدیمی تضمین نمیشود. برای اینکه مالکان واقعاً به سمت اسقاط و جایگزینی خودرو حرکت کنند، چند عامل باید همزمان فراهم باشد.
مهمترین آنها عبارتند از:
در صورتی که محدودیتها اعمال شود اما گزینه جایگزین مناسب و منابع مالی کافی در اختیار مالک قرار نگیرد، ممکن است فشار اقتصادی بیشتری به دارندگان خودروهای قدیمی وارد شود، بدون اینکه سرعت نوسازی به اندازه مورد انتظار صعود پیدا کند.
خودروهای قدیمی معمولاً در مقایسه با خودروهای بهروزتر مصرف سوخت بیشتری دارند و در صورت فرسودگی موتور و سیستم سوخترسانی، میزان مصرف میتواند بیشتر شدن بیشتری پیدا کند. به همین دلیل، جایگزینی خودروهای پرمصرف یکی از ابزارهای نزول مصرف بنزین محسوب میشود.
البته میزان صرفهجویی به نوع خودرو، میزان پیمایش سالانه و مشخصات فنی خودروی جایگزین بستگی دارد. بنابراین نمیتوان برای تمام خودروهای فرسوده یک میزان ثابت صرفهجویی در نظر گرفت.
از سوی دیگر، خروج خودروهای فرسوده میتواند مزایای دیگری مانند کم شدن آلایندگی، بیشتر شدن ایمنی و نزول خرابیهای ناشی از فرسودگی قطعات را نیز به همراه داشته باشد.
به نظر میرسد ترکیب محدودیتهای قانونی با مشوقهای مالی میتواند مالکان خودروهای قدیمی را بیشتر به سمت اسقاط سوق دهد؛ اما خروجی نهایی به نحوه اجرای طرح بستگی دارد.
اگر فرآیند اسقاط ساده باشد و مالکان بتوانند با هزینه قابل قبول خودروی جایگزین دریافت کنند، احتمال رشد مشارکت بیشتر خواهد بود. در مقابل، اگر هزینه تهیه خودروی جایگزین فاصله زیادی با توان مالی مالکان داشته باشد، صرف اعمال محدودیت ممکن است برای تحقق هدف نوسازی کافی نباشد.
در نهایت، هدف اسقاط سالانه ۵۰۰ هزار خودرو زمانی قابل دستیابی خواهد بود که محدودیتهای قانونی، مشوقهای مالی و ظرفیت عملی مراکز اسقاط همزمان با یکدیگر توسعه پیدا کنند.
سیاست نوین دولت بیانگر است محور خودروهای فرسوده دیگر صرفاً به خروج خودروهای قدیمی از خیابانها محدود نیست و با مسائلی مانند مصرف بنزین، آلودگی هوا، ایمنی و مدیریت انرژی ارتباط پیدا کرده است.
برای مالکان خودروهای قدیمی، مهمترین نکته این است که بیشتر شدن سن خودرو میتواند در آینده محدودیتهای بیشتری برای تردد، نقلوانتقال و استفاده از سهمیه سوخت ایجاد کند. در مقابل، موفقیت طرح برای دولت نیز به این بستگی دارد که مسیر اسقاط و جایگزینی تا حد توانایی ساده، شفاف و از نظر اقتصادی قابل اجرا باشد.
در چنین شرایطی، هدف اسقاط ۵۰۰ هزار دستگاه در سال میتواند نقطه عطفی در نوسازی ناوگان باشد؛ مشروط بر اینکه اجرای آن تنها بر پایه محدودیتها نباشد و مشوقهای واقعی و توانایی دسترسی به خودروی جایگزین نیز همزمان فراهم شود.
1 دیدگاه برای "خودروهای بالای ۲۰ سال چه محدودیتهایی خواهند داشت؟"
برای تاکسی فقط برقی موجود است، و خودروهای فرسوده هم تا سقف ۴۰۰ میلیون و چون درک فرسوده بودن جیب مالک خودرو را ندارند این طرح هم فراگیر نخواهد بود
برچسب:
نویسنده: امیر علوی