شنیدن صدای جیرجیر یا سوت کشیدن از سمت راست محفظه موتور، بهویژه هنگام روشنکردن خودرو در ابتدای صبح یا زمان روشنشدن کولر، یکی از رایجترین نشانههای فرسودگی تسمه دینام است. این صدا معمولاً به دلیل خشکشدن لاستیک تسمه یا لغزش آن روی پولیها ایجاد میشود. روشنشدن چراغ باتری روی صفحه آمپر نیز نشان میدهد که دینام ماشین بهدرستی نمیچرخد و باتری شارژ کافی دریافت نمیکند. همچنین سفتشدن ناگهانی فرمان هیدرولیک و کاهش سرمای کولر در روزهای گرم، میتواند نشانه انتقال نامناسب نیرو توسط تسمه باشد. در بررسی ظاهری نیز وجود ترکهای عرضی، ساییدگی شیارها یا ریشریششدن لبههای تسمه، از علائم مهمی هستند که نشان میدهند زمان تعویض تسمه دینام فرارسیده است.
تسمه دینام یکی از قطعات مصرفی موتور است که بهمرورزمان، بر اثر گرما، کشش مداوم و قرارگرفتن در معرض آلودگیهای داخل محفظه موتور دچار فرسودگی میشود. اگر این قطعه بهموقع تعویض نشود، احتمال پارگی آن وجود دارد و در نتیجه عملکرد بخشهایی مانند دینام، پمپ هیدرولیک و در برخی مدلها کمپرسور کولر مختل خواهد شد. به همین دلیل، بازدید دورهای تسمه و توجه به علائمی مانند ترکخوردگی، ساییدگی، نخنما شدن یا شنیدن صدای سوت از قسمت جلوی موتور، نقش مهمی در پیشگیری از خرابیهای ناگهانی دارد.
در شرایط استاندارد، حتی اگر خودرو کارکرد کمی داشته باشد، بهترین زمان برای تعویض تسمه دینام پژو پارس بین ۶۰ تا ۸۰ هزار کیلومتر یا پس از ۳ تا ۴ سال است؛ زیرا باگذشت زمان، لاستیک تسمه خاصیت انعطافپذیری خود را از دست میدهد و احتمال پارگی آن افزایش مییابد. البته عواملی مانند رانندگی در ترافیکهای سنگین، دمای بسیار بالا یا پایین، استفاده از تسمه بیکیفیت و نشت روغن یا مایع خنککننده روی تسمه، میتوانند عمر مفید این قطعه را کاهش دهند؛ بنابراین در چنین شرایطی، بهتر است تسمه زودتر از زمان توصیهشده بازدید و در صورت مشاهده هرگونه نشانه فرسودگی، تعویض شود.
برای انجام این عملیات بهصورت اصولی و ایمن، لازم است پیش از شروع کار ابزارهای زیر را آماده کنید:
تعویض تسمه دینام باید طبق ترتیب صحیح مراحل انجام شود تا هم ایمنی کار حفظ شود و هم تسمه جدید بدون آسیب و بهدرستی در جای خود نصب شود. با اجرای این راهنمای مرحلهبهمرحله، میتوانید این کار را بادقت و اطمینان انجام دهید:
ابتدا خودرو را روی سطحی صاف و هموار متوقف کرده و ترمزدستی را بهطور کامل بکشید. سپس اجازه دهید موتور حداقل دو ساعت خاموش بماند تا دمای بلوک سیلندر و منیفولدها کاملاً کاهش پیدا کند. پس از خنکشدن موتور، کابل قطب منفی باتری را جدا کنید تا هنگام کار با آچارهای فلزی در اطراف دینام، خطر اتصال کوتاه و آسیب به سیستم برق خودرو به حداقل برسد.
ابتدا مسیر عبور تسمه را بهدقت بررسی کنید و بهتر است پیش از باز کردن آن، یک عکس واضح از نحوه قرارگیری تسمه روی پولیها بگیرید. سپس باتوجهبه نوع موتور، آچار مناسب را روی تسمهسفتکن قرار داده و آن را در خلاف جهت کشش تسمه بچرخانید تا فشار از روی تسمه برداشته شود. درحالیکه تسمهسفتکن را در همان وضعیت نگه داشتهاید، تسمه را از روی یکی از پولیهای در دسترس، معمولاً پولی دینام یا پمپ هیدرولیک، خارج کنید. پس از آزادشدن تسمه، آچار را بهآرامی رها کرده و تسمه قدیمی را بهطور کامل از روی موتور خارج کنید.
پیش از نصب تسمه جدید، ابتدا از سالمبودن پولیها و قطعات مرتبط اطمینان حاصل کنید. همه پولیها را با دست بچرخانید؛ حرکت آنها باید کاملاً روان و بدون صدای غیرعادی یا گیرکردن باشد. همچنین شیارهای پولی را از نظر وجود پلیسه، سنگریزه یا آلودگیهایی مانند روغنموتور بررسی کرده و در صورت نیاز با اسپری تمیزکننده پاک کنید. فراموش نکنید که خرابی بلبرینگ هرزگردها یکی از مهمترین دلایل پارگی زودهنگام تسمههای جدید به شمار میرود.
نکته مهم: پیش از نصب تسمه دینام، شیارهای پولیها را از هرگونه روغن، گریس و رسوبات پاک کنید. باقیماندن آلودگی روی پولیها باعث میشود تسمه بهخوبی در شیارها قرار نگیرد، سر بخورد و خیلی زود دچار ساییدگی یا پارگی شود. استفاده از یک برس نرم و اسپری تمیزکننده قطعات، بهترین روش برای آمادهسازی پولیها قبل از نصب تسمه جدید است.
تسمه جدید را بهگونهای در دست بگیرید که شیارهای آن رو به داخل باشد. سپس باتوجهبه عکسی که در مرحله اول گرفتهاید، تسمه را از پولی میللنگ شروع کرده و بهترتیب از روی پولی کمپرسور کولر و پمپ هیدرولیک عبور دهید. در پایان، بخش باقیمانده تسمه را در نزدیکی پولی دینام قرار دهید. حالا دوباره تسمهسفتکن را با آچار در خلاف جهت کشش اهرم کنید تا فضای کافی ایجاد شود، سپس تسمه را بهآرامی روی آخرین پولی قرار دهید.
پس از نصب تسمه و رهاکردن تسمهسفتکن، کار هنوز به پایان نرسیده است. با استفاده از یک چراغقوه، مسیر قرارگیری تسمه روی تمام پولیها را بادقت بررسی کنید. شیارهای تسمه باید کاملاً داخل شیارهای هر پولی قرار گرفته باشند. اگر حتی یکی از شیارها بهدرستی در جای خود ننشسته باشد، با روشنشدن موتور، تسمه بهسرعت از مسیر خارج شده، آسیب میبیند یا پاره میشود.
پژو پارس در سالهای مختلف با موتورهای XU7، TU5 و XUM تولید شده است. روش تعویض و تنظیم تسمه دینام در هر موتور تفاوتهایی دارد؛ بنابراین قبل از خرید تسمه یا شروع تعمیر، ابتدا نوع موتور خودروی خود را مشخص کنید:
در پیشرانه هشت سوپاپ XU7، تنظیم کشش تسمه بهصورت کاملاً مکانیکی و دستی انجام میشود و برخلاف برخی موتورهای جدید، از تسمهسفتکن خودکار خبری نیست. در این موتور، میزان کشش تسمه با استفاده از پیچ رگلاژ (پیچ کورس) روی پایه دینام تنظیم میشود. همچنین به دلیل چیدمان سادهتر پولیها، مسیر عبور تسمه دسترسی مناسبی دارد و عملیات تنظیم و تعویض آن از قسمت بالای موتور بهراحتی قابل انجام است.
نکته مهم: در موتور XU7 برای تنظیم صحیح کشش تسمه، ابتدا باید پیچ قفلکننده پایه دینام را کمی شل کنید تا دینام قابلیت حرکت داشته باشد. سپس با چرخاندن پیچ رگلاژ، کشش تسمه را تنظیم کنید. پس از رسیدن به کشش استاندارد، پیچ قفلکننده را دوباره محکم ببندید تا دینام در جای خود ثابت شود و تنظیم تسمه به هم نخورد.
پیشرانه شانزده سوپاپ TU5 به دلیل ابعاد کوچکتر و فشردگی بیشتر قطعات، فضای محدودی برای انجام کار در اختیار قرار میدهد. مهمترین تفاوت این موتور، استفاده از تسمهسفتکن اتوماتیک (فنری) است؛ بنابراین برای باز کردن تسمه نیازی به شل کردن پیچهای رگلاژ نیست؛ کافی است آچار را روی پیچ مرکزی غلتک قرار داده و با اهرم کردن آن، فنر را جمع کنید تا تسمه آزاد شود. پس از نصب تسمه جدید، با رهاکردن آچار، غلتک بهطور خودکار تحتفشار فنر به جای خود بازمیگردد.
نکته مهم: در موتورهای TU5، روی بدنه غلتک تسمهسفتکن اتوماتیک یک سوراخ برای پین کردن تعبیه شده است. با اهرم کردن آچار و همراستا شدن سوراخها، یک پین فولادی یا آچار آلن نازک درون آن قرار دهید تا فنر قفل شود؛ این ترفند کارگاهی دست شما را برای عبوردادن ایمن و دقیق تسمه کاملاً آزاد میگذارد.
موتور دو هزار سیسی XUM اگرچه بر پایه موتورهای قدیمیتر توسعهیافته است، اما به دلیل گشتاور بالاتر و تغییر در جانمایی قطعات جانبی، از تسمهای با مشخصات متفاوت استفاده میکند. در این پیشرانه، محل قرارگیری پمپ هیدرولیک و کمپرسور کولر باعث تغییر مسیر و زاویه حرکت تسمه روی پولیها میشود. به همین دلیل، هنگام تعویض تسمه در این موتور باید سلامت بلبرینگ هرزگردها را بادقت بررسی کنید؛ زیرا این قطعات تحتفشار بیشتری قرار دارند و خرابی آنها میتواند عمر تسمه جدید را کاهش دهد.
در پژو پارس، تنظیم صحیح کشش تسمه نقش مهمی در عملکرد دینام و سایر متعلقات موتور دارد. در موتور TU5 این کار بهصورت خودکار انجام میشود، اما در موتورهای XU7 و XUM باید کشش تسمه بهصورت دستی و با پیچ رگلاژ تنظیم شود.
شل بودن تسمه باعث کاهش اصطکاک بین تسمه و پولیها میشود و در نتیجه، تسمه روی پولیها دچار لغزش خواهد شد. این وضعیت علاوه بر ایجاد صدای سوت، باعث افزایش دمای تسمه و فرسودگی سریع آن میشود. همچنین با لغزش تسمه، دینام نمیتواند باتری را بهدرستی شارژ کند و عملکرد سیستم تهویه مطبوع نیز با افت محسوسی مواجه خواهد شد.
بسیاری تصور میکنند هرچه تسمه را سفتتر کنند، احتمال لغزش آن کمتر میشود؛ اما این کار میتواند آسیبهای جدی به همراه داشته باشد. سفتبودن بیش از حد تسمه، فشار زیادی به محور و بلبرینگ قطعاتی مانند دینام، واترپمپ و پمپ هیدرولیک وارد میکند. ادامه این وضعیت میتواند باعث فشار بیشازحد به یاتاقانهای موتور و خرابی بلبرینگها، آسیبدیدگی محور پولیها و سایر قطعات متحرک شده و در نهایت هزینههای تعمیر و نگهداری خودرو را بهطور قابلتوجهی افزایش دهد.
برای اطمینان از تنظیم صحیح کشش تسمه در موتورهایی که تنظیم کشش تسمه بهصورت دستی انجام میشود (مانند پژو پارس XU7)، طولانیترین قسمت آزاد آن که معمولاً بین پولی دینام و پمپ هیدرولیک قرار دارد را پیدا کنید. سپس با انگشت شست، فشاری در حدود ۱۰ کیلوگرم به وسط این قسمت وارد کنید. در حالت استاندارد، تسمه باید حدود ۱ تا ۱.۵ سانتیمتر به سمت داخل حرکت کند. اگر میزان جابهجایی بیشتر یا کمتر از این مقدار بود، کشش تسمه را با پیچ رگلاژ تنظیم کرده و دوباره آن را بررسی کنید.
نکته مهم: تسمه دینام نو معمولاً پس از ۵۰ تا ۱۰۰ کیلومتر رانندگی، مقدار کمی کشش اولیه پیدا میکند. به همین دلیل، بهتر است در پژو پارسهایXU7، پس از این میزان کارکرد، کشش تسمه دوباره بررسی و در صورت نیاز رگلاژ شود. این کار از شلشدن تسمه، ایجاد صدای سوت و کاهش عملکرد سیستم شارژ دینام جلوگیری میکند.
پس از اتمام نصب تسمه، باید از عملکرد صحیح آن اطمینان حاصل کنید. برای این کار، کابل باتری را دوباره متصل کرده و موتور را روشن کنید تا بتوانید این موارد را در شرایط واقعی بررسی کنید:
پس از روشنکردن خودرو، در لحظه استارت و دقایق ابتدایی کارکرد موتور، به صدای محفظه موتور بادقت گوش دهید. در حالت عادی نباید صدای جیرجیر، سوت یا تقتق شنیده شود. شنیدن صدای زوزه معمولاً نشاندهنده سفتبودن بیش از حد تسمه است، درحالیکه سوت کشیدن هنگام گاز دادن میتواند از شل بودن تسمه یا آلودگی سطح پولیها ناشی شود.
پس از روشنکردن خودرو، صفحه کیلومتر را بررسی کنید. چراغ باتری باید کاملاً خاموش باشد. روشن ماندن یا چشمکزدن این چراغ نشان میدهد که دینام بهدرستی باتری را شارژ نمیکند. برای اطمینان بیشتر، ولتاژ باتری را با مولتیمتر در حالت روشن بودن موتور اندازهگیری کنید؛ این مقدار باید بین ۱۳.۵ تا ۱۴.۵ ولت باشد.
پس از روشنشدن موتور، فرمان را تا انتها به سمت چپ و راست بچرخانید. فرمان هیدرولیک باید نرم و بدون لرزش عمل کند و در انتهای کورس نیز صدای جیغ یا سوت از تسمه شنیده نشود. سپس کولر را روشن کرده و روی بالاترین درجه قرار دهید. با درگیرشدن کمپرسور کولر، بار بیشتری به تسمه وارد میشود، اما تسمه باید همچنان بدون لغزش و با عملکردی روان به کار خود ادامه دهد.
تعویض تسمه دینام اگر بهدرستی انجام نشود، میتواند هم عمر تسمه جدید را کاهش دهد و هم باعث بروز خرابیهای پرهزینه در خودرو شود. یکی از اشتباهات رایج، جاانداختن تسمه با استفاده از پیچگوشتی یا اهرمهای نوکتیز است که به بافت لاستیکی آن آسیب میزند و احتمال پارگی زودهنگام را افزایش میدهد. همچنین تمیز نبودن پولیها، آغشته بودن تسمه به روغن یا گریس و بیتوجهی به خرابی بلبرینگ هرزگرد یا سفتکن، از دیگر خطاهایی هستند که باعث لغزش، ساییدگی و کاهش عمر تسمه میشوند.
نصب نادرست تسمه دینام میتواند هنگام رانندگی مشکلات جدی ایجاد کند. در صورت خارجشدن تسمه از مسیر یا پارگی آن، دینام از کار میافتد و باتری دیگر شارژ نمیشود؛ در نتیجه خودرو پس از مدت کوتاهی خاموش خواهد شد. همزمان پمپ هیدرولیک نیز از مدار خارج میشود و فرمان بهشدت سفت میشود که بهویژه در سرعتهای بالا یا هنگام عبور از پیچها، کنترل خودرو را دشوار و خطرآفرین میکند. علاوه بر این، در برخی مدلهای پژو پارس، باقیمانده تسمه پارهشده ممکن است دور پولی میللنگ پیچیده شود و به قاب یا حتی تسمه تایم آسیب وارد کند؛ اتفاقی که میتواند هزینههای سنگین تعمیر موتور را به همراه داشته باشد.
در این بخش، چند تجربه واقعی از مالکان پژو پارس را مرور میکنیم تا با مشکلاتی که هنگام تعویض تسمه دینام یا پس از آن ممکن است ایجاد شود، بیشتر آشنا شوید:
رضا از تهران میگوید پس از تعویض تسمه دینام پژو پارس XU7، تنها یک ماه بعد متوجه شد لبههای تسمه ریشریش شده و هنگام روشنکردن خودرو صدای سوت شنیده میشود. پس از مراجعه به تعمیرگاه مشخص شد واشر درب سوپاپ نشتی جزئی داشته و قطرات روغن بهمرور روی پولی و تسمه میریخته است. تماس مداوم روغن با تسمه باعث فرسودگی سریع آن شده بود. پس از رفع نشتی و نصب تسمه جدید، مشکل کاملاً برطرف شد.
نکته مهم: قبل از تعویض تسمه دینام، حتماً موتور را از نظر نشتی روغن یا مایع خنککننده بررسی کنید؛ زیرا حتی مقدار کمی آلودگی میتواند عمر تسمه جدید را بهشدت کاهش دهد.
علی از اهواز که مالک یک پژو پارس ELX است، میگوید هنگام رانندگی در گرمای تابستان ناگهان صدای سوت شدیدی از موتور شنید و بوی لاستیک سوخته به داخل کابین آمد. پس از بررسی مشخص شد تسمه دینام پاره شده است، اما علت اصلی خرابی تسمه نبود؛ مکانیک تشخیص داد کلاچ کمپرسور کولر قفل کرده و چون پولی کمپرسور نمیچرخیده، تسمه روی آن ساییده و در نهایت سوخته است.
نکته مهم: اگر تسمه دینام همراه با بوی سوختگی یا صدای غیرعادی پاره شد، فقط به تعویض تسمه اکتفا نکنید و سلامت کمپرسور کولر، هرزگردها و سایر پولیها را نیز بررسی کنید.
محسن از تبریز میگوید شبها وقتی چراغها، بخاری و گرمکن شیشه را همزمان روشن میکرد، نور چراغها کم میشد و موتور در دور آرام لرزش خفیفی داشت. ظاهر تسمه کاملاً سالم بود و چراغ باتری نیز روشن نمیشد، اما بررسی با مولتیمتر نشان داد تسمه هنگام افزایش بار الکتریکی روی پولی دینام دچار لغزش میشود و دینام نمیتواند ولتاژ کافی تولید کند. پس از تنظیم کشش و تعویض تسمه با یک نمونه استاندارد، مشکل کاملاً برطرف شد.
نکته مهم: ظاهر سالم تسمه همیشه به معنای عملکرد صحیح آن نیست. اگر افت ولتاژ یا کمنور شدن چراغها فقط هنگام استفاده همزمان از مصرفکنندههای برقی رخ میدهد، حتماً کشش و عملکرد تسمه دینام را نیز بررسی کنید.
درنهایت میتوان گفت که تعویض قطعات مصرفی مانند تسمه دینام تنها بخش کوچکی از مهارتهای یک مکانیک حرفهای است. اگر قصد دارید به عنوان یک متخصص وارد این حوزه پولساز شوید، پیشنهاد میکنیم راهنمای جامع شغل مکانیکی + میزان درآمد و آینده شغلی را مطالعه کنید.
نوشته آموزش تعویض تسمه دینام پژو پارس اولین بار در آموزشگاه فنی و حرفه ای فن آموزان. پدیدار شد.
جدیدترین اطلاعات و تغییرات مربوط به تسمه در این گزارش ارائه شده است.
این موضوع به دلیل اطلاعات و کاربردهای مرتبط، مورد توجه کاربران قرار گرفته است.
جزئیات مهم و نکات قابل توجه درباره دینام در متن مقاله بررسی شده است.
برچسب:
نویسنده: امیر علوی