رله پمپ سوخت چیست؟

رله پمپ سوخت (Fuel Pump Relay) یک سوئیچ الکترومغناطیسی است که وظیفه تامین و قطع برق ۱۲ ولت پمپ بنزین را بر عهده دارد. این قطعه معمولاً در جعبه فیوز محفظه موتور (کاپوت) یا زیر داشبورد خودرو قرار می‌گیرد. با چرخاندن سوئیچ، ECU فرمان وصل شدن رله را صادر کرده و پمپ بنزین فعال می‌شود. استارت خوردن و روشن نشدن ماشین، قطع شدن صدای پمپ در زمان باز کردن سوئیچ و خاموش شدن ناگهانی خودرو در حال حرکت، از مهم‌ترین علائم خرابی رله پمپ بنزین هستند.

پمپ بنزین برای مکش سوخت از باک و ارسال آن به انژکتورها، به جریان الکتریکی مداوم و پایدار نیاز دارد. رله پمپ بنزین دقیقاً به عنوان واسطه‌ای میان کامپیوتر خودرو (ECU) و پمپ عمل می‌کند تا این جریان برق در زمان مناسب و با آمپر استاندارد به پمپ برسد. خرابی این قطعه کوچک اما حیاتی می‌تواند باعث شود ماشین شما در وسط جاده خاموش شود یا اصلاً روشن نشود. در ادامه نشانه‌های خرابی، دلایل سوختن رله و روش تست عملی آن با مولتی‌متر را تحلیل می‌کنیم. در این نوشته آموزشگاه فن آموزان قصد داریم با تعریف رله پمپ سوخت خودرو، محل قرار گیری و علائم خرابی آن را مورد مرور قرار داده و ضمن اشاره به دلایل خرابی آن، با نحوه تعویض آن آشنا شویم.

اگر علاقه مند به خودرو و رشته برق خودرو و باطری سازی هستید میتوانید در دوره های آموزش برق خودرو که به صورت صفر تا صد و جامعاً عملی و تخصصی در آموزشگاه فن آموزان برگزار میشوند شرکت کرده و مدرک فنی حرفه ای آن را دریافت کنید. جهت مشاهده شرایط این دوره روی تصویر بالا کلیک کنید.

رله پمپ بنزین در واقع یک سوئیچ کنترل‌شونده است. وقتی سوئیچ خودرو را باز می‌کنید، کامپیوتر ماشین (ECU) یک سیگنال ولتاژ پایین به بوبین (سیم‌پیچ) داخل رله می‌فرستد. این سیگنال باعث ایجاد میدان مغناطیسی شده و پلاتین‌های داخل رله را به هم می‌چسباند؛ در برآیند برق ۱۲ ولت باتری با جریان بالا به سمت پمپ بنزین هدایت می‌شود. به همین دلیل است که در ۳ تا ۵ ثانیه اول باز کردن سوئیچ، صدای ضعیف «زززز» یا ابتدا به کار پمپ را از سمت باک می‌شنوید. پس از روشن شدن موتور، رله به صورت پیوسته برق پمپ را تامین می‌کند و به عنوان یک محافظ، مانع از کشیده شدن آمپر بالا و آسیب دیدن سیم‌کشی خودرو می‌شود.

رله پمپ سوخت معمولاً یک قطعه مکعبی پلاستیکی (اغلب به رنگ‌های مشکی، سبز یا قهوه‌ای) است که چهار یا پنج پایه فلزی دارد. این قطعه از نظر ظاهری شباهتی به فیوزهای معمولی ندارد اما در کنار آن‌ها قرار می‌گیرد.

محل قرارگیری این رله در خودروهای مختلف متفاوت است؛ اما در اکثر ماشین‌های داخلی (مثل پژو، پراید و تیبا) و خودروهای خارجی، رله پمپ بنزین در جعبه فیوز اصلی داخل محفظه موتور (کاپوت) یا در جعبه فیوز ثانویه زیر داشبورد سمت راننده قرار دارد. برای پیدا کردن جایگاه دقیق آن بین ده‌ها رله و فیوز دیگر، بهترین راه ارزیابی نقشه چاپ‌شده روی درب جعبه فیوز یا مراجعه به دفترچه راهنمای خودرو است؛ این قطعه معمولاً با عبارت انگلیسی “Fuel Pump” یا علامت اختصاری پمپ بنزین روی نقشه مشخص می‌شود.

رله پمپ بنزین معمولاً به یک‌باره از کار نمی‌افتد و قبل از سوختن دقیق، هشدارهایی به راننده می‌دهد. از آنجا که این قطعه مستقیماً با سیستم سوخت‌رسانی در ارتباط است، نادیده گرفتن این علائم می‌تواند باعث خاموش شدن ماشین در وسط جاده شود. مهم‌ترین نشانه‌های خرابی رله عبارتند از:

در حالت طبیعی، وقتی سوئیچ خودرو را باز می‌کنید (قبل از استارت زدن)، باید صدای ضعیف زوم‌زوم یا آغاز به کار پمپ را برای حدود ۳ ثانیه از زیر صندلی عقب بشنوید. اگر سوئیچ را باز کردید و در سکوت مفصل هیچ صدایی از پمپ نیامد، اولین مظنون قطع شدن برق پمپ است که مقصر اصلی آن می‌تواند رله یا فیوز مربوطه باشد.

یکی از واضح‌ترین علائم خرابی رله پمپ بنزین، روشن نشدن خودرو است. اگر رله جامعاً بسوزد، برق پمپ قطع شده و هیچ بنزینی به انژکتورها نمی‌رسد. در این حالت موتور به راحتی استارت می‌خورد، اما به دلیل نبود سوخت، روشن نمی‌شود (اصطلاحاً ماشین فقط استارت می‌خورد).

در خودروهای مدرن، کامپیوتر خودرو (ECU) مدار رله‌ها را مانیتور می‌کند. اگر در مدار بوبین رله قطعی، اتصالی یا نوسان ولتاژ رخ دهد، کامپیوتر فوراً متوجه شده و چراغ چک موتور را روشن می‌کند. در این حالت اگر دستگاه دیاگ به خودرو وصل کنید، معمولاً با کد خطای P0230 (خطای مدار اولیه پمپ سوخت) مواجه می‌شوید.

گاهی اوقات رله نمی‌سوزد، بلکه پلاتین‌های داخل آن به دلیل کارکرد زیاد سولفاته شده یا خال می‌زنند. این محور باعث افت ولتاژ در مسیر پمپ می‌شود. در برآیند، پمپ نمی‌تواند فشار سوخت لازم را در دورهای بالا تامین کند و ماشین در سرعت‌های بالا یا سربالایی‌ها ریپ می‌زند، دچار افت شتاب شدید می‌شود و حتی ممکن است در حال حرکت ناگهان خاموش شود.

رله پمپ بنزین یک قطعه مصرفی نیست که نیاز به تعویض دوره‌ای داشته باشد، اما شرایط مختلفی می‌تواند باعث سوختن بوبین یا خال زدن پلاتین‌های آن شود. مهم‌ترین عواملی که قاتل رله پمپ بنزین هستند عبارتند از:

با گذشت زمان و باز و بسته شدن مداوم پلاتین‌های داخل رله (هزاران بار در طول عمر ماشین)، این کنتاکت‌ها فرسوده شده، رسوب می‌گیرند و در نهایت اتصال برق را برقرار نمی‌کنند.

این یکی از شایع‌ترین دلایل است! اگر مغزی پمپ بنزین به دلیل گرفتگی فیلتر، کیفیت پایین سوخت یا کارکرد با باک خالی تحت فشار باشد، برای چرخش نیاز به جریان (آمپر) بسیار بالایی دارد. رله نمی‌تواند این آمپر کشیدن غیرعادی را تحمل کند و پایه‌ها یا پلاتین آن ذوب می‌شوند. در این شرایط اگر فقط رله را عوض کنید، رله نوین هم به سرعت می‌سوزد.

اگر سیستم برق‌رسانی خودرو افت ولتاژ داشته باشد، بوبین رله برای جبران این افت، جریان بیشتری می‌کشد که باعث داغ شدن بیش از حد قطعه و خرابی زودهنگام آن می‌شود.

موتورشویی غیرغیراصولی یا نشت آب به داخل جعبه فیوز (مخصوصاً در خودروهایی که جعبه فیوز داخل کاپوت عایق‌بندی ضعیفی دارد) باعث اتصالی در پایه‌های رله و سوختن آن می‌شود.

تست رله یکی از مهارت‌های پایه و مهم در برق خودرو است. رله‌های استاندارد پمپ بنزین معمولاً ۴ پایه دارند: دو پایه برای بوبین یا سیم‌پیچ فرمان (پایه‌های ۸۵ و ۸۶) و دو پایه برای کلید یا پلاتین (پایه‌های ۳۰ و ۸۷). برای تست دقیق قطعه، رله را از جعبه فیوز خارج کرده و مراحل زیر را انجام دهید:

مولتی‌متر را روشن کرده و روی حالت اندازه‌گیری مقاومت (اهم – Ω) قرار دهید. پروب‌های مشکی و قرمز را به پایه‌های فرمان (۸۵ و ۸۶) متصل کنید. در یک رله سالم، باید عددی بین ۵۰ تا ۱۲۰ اهم را روی صفحه ببینید. اگر مولتی‌متر عدد ۱، نماد OL یا بی‌نهایت را نشان داد، سیم‌پیچ داخل رله قطع شده و رله مفصلاً سوخته است.

برای این کار به یک باتری ۱۲ ولت و دو رشته سیم نیاز دارید. سیم‌ها را به قطب مثبت و منفی باتری وصل کرده و سر دیگر آن‌ها را به پایه‌های ۸۵ و ۸۶ رله بزنید (پلاریته مهم نیست). به محض اتصال باید صدای واضح «تق» (چسبیدن پلاتین داخل رله) را بشنوید. اگر هیچ صدایی نیامد، رله خراب است.

فقط شنیدن صدای «تق» کافی نیست؛ گاهی پلاتین می‌چسبد اما به دلیل سولفاته بودن، برق را رد نمی‌کند. در حالی که رله را به باتری وصل کرده‌اید (رله فعال است)، مولتی‌متر را روی حالت بوق (تست اتصال) قرار دهید و پروب‌ها را به پایه‌های بار (۳۰ و ۸۷) بزنید. مولتی‌متر باید بوق ممتد بکشد (مقاومت نزدیک به صفر). اگر با وجود چسبیدن پلاتین، مولتی‌متر بوق نزد، یعنی پلاتین‌ها خال زده‌اند و رله باید تعویض شود.

رله پمپ بنزین معمولاً قطعه‌ای با دوام است و در صورت سلامت پمپ بنزین و سیستم برق خودرو، می‌تواند بیش از ۵ تا ۱۰ سال بدون مشکل کار کند.

از نظر هزینه‌ها، رله یکی از ارزان‌ترین قطعات سیستم سوخت‌رسانی است. هزینه تهیه خود قطعه در بازار قطعات یدکی داخلی چندان بالا نیست. تعویض آن نیز برخلاف پمپ بنزین (که نیاز به باز کردن باک یا صندلی عقب دارد) بسیار ساده است و اجرت بالایی ندارد. در واقع، اگر خودتان دست‌به‌آچار باشید، می‌توانید هزینه اجرت را به صفر برسانید.

تعویض رله پمپ بنزین یکی از ساده‌ترین کارهای فنی خودرو است. در اکثر خودروها برای تعویض این قطعه نیازی به مراجعه به تعمیرگاه ندارید و با طی کردن مراحل زیر می‌توانید خودتان آن را انجام دهید:

۱. قطع کردن جریان برق: ابتدا خودرو را در سطح صاف پارک کرده و سوئیچ را دقیقاً ببندید. برای رعایت ایمنی و جلوگیری از اتصالی ناگهانی، کابل قطب منفی باتری را با آچار مناسب باز کرده و جدا کنید.

۲. پیدا کردن رله معیوب: درپوش جعبه فیوز (داخل کاپوت یا زیر داشبورد) را باز کنید. با استفاده از نقشه راهنمای چاپ‌شده روی درب جعبه فیوز، جایگاه دقیق رله پمپ بنزین را پیدا کنید.

۳. خارج کردن رله قدیمی: رله‌ها معمولاً پیچ یا قفل خاصی ندارند. با دو انگشت یا با استفاده از یک انبردست ظریف، رله را مستقیماً به سمت بالا بکشید. از تکان دادن شدید رله به طرفین خودداری کنید، زیرا باعث گشاد شدن پایه‌های سوکت می‌شود.

۴. نصب رله نوین: رله تازه را با شیارهای سوکت تراز کنید (رله‌ها معمولاً به دلیل نحوه چینش پایه‌ها فقط در یک جهت جا می‌روند). سپس با فشار ملایم دست، قطعه را در جای خود محکم کنید.

۵. تست نهایی: کابل منفی باتری را دوباره متصل کرده و محکم کنید. سوئیچ را باز کنید (استارت نزنید). باید صدای آغاز به کار پمپ بنزین را بشنوید. پس از ۳ ثانیه استارت بزنید؛ اگر موتور روان روشن شد و چراغ چکی روشن نماند، تعویض رله با موفقیت انجام شده است.

اگر علاقه مند به رشته های مرتبط با خودرو هستید میتوانید در دوره های آموزش مکانیک خودرو درجه 1 و درجه 2 که به صورت صفر تا صد و مفصلاً عملی و تخصصی در آموزشگاه فن آموزان برگزار میشوند شرکت کرده و مدرک فنی حرفه ای آن را دریافت کنید. برخی دیگر از دوره های پردرآمد و فنی که در آموزشگاه فن آموزان در دپارتمان های مختلف برگزار می شوند شامل آموزش دیتیلینگ خودرو ، آموزش جلوبندی سازی ماشین ، آموزش نصب دزدگیر ماشین ، آموزش صافکاری خودرو ، دوره های انرژی های پاک و آموزش پنل خورشیدی ، دوره های کامپیوتر و آموزش ICDL ، آموزش جوشکاری ، آموزش تعمیرات پکیج و بیش از دویست دوره دیگر است. برای دریافت داده‌ها بیشتر و مشاوره بدون هزینه با ما تماس بگیرید و یا از طریق فرم زیر اقدام نمایید..

جهت دریافت مشاوره بدون هزینه شماره موبایل خود را وارد کنید.

"*" indicates required fields

نوشته رله پمپ سوخت چیست؟ اولین بار در آموزشگاه فنی و حرفه ای فن آموزان. پدیدار شد.